Šta su hemoroidi?

Hemoroidi su normalne anatomske strukture koje ima svaka osoba. To su vaskularni jastučići u analnom kanalu koji učestvuju u održavanju kontinencije, odnosno kontroli pražnjenja creva.

Problem nastaje kada se hemoroidalni jastučići uvećaju, oteknu, upale ili ispadnu iz svog prirodnog položaja. Tada govorimo o hemoroidalnoj bolesti.

Hemoroidi se dele na:

• unutrašnje hemoroide – nalaze se iznad dentatne linije, unutar analnog kanala;
• spoljašnje hemoroide – nalaze se ispod dentatne linije, u predelu oko analnog otvora.

Kada se hemoroidi pretvore u medicinski problem, mogu izazvati neprijatne simptome kao što su krvarenje, bol, svrab, peckanje, osećaj pritiska i ispadanje čvorića.

Koliko je česta hemoroidalna bolest?

Hemoroidalna bolest je poznata od davnina i danas predstavlja jedan od najčešćih proktoloških problema. Smatra se da simptome hemoroidalne bolesti ima veliki broj odraslih osoba, a procene govore da se učestalost u opštoj populaciji kreće između 20 i 30%.

Ipak, stvarna učestalost može biti i veća, jer se mnogi pacijenti zbog osećaja stida ne javljaju lekaru, već pokušavaju da problem reše samostalno.

Zašto nastaje hemoroidalna bolest?

Tačan mehanizam nastanka hemoroidalne bolesti nije u potpunosti razjašnjen, ali se smatra da više faktora može doprineti njenom razvoju.

Najvažniji faktori su oni koji povećavaju pritisak u maloj karlici i analnom kanalu. To su najčešće:

• dugotrajno naprezanje pri pražnjenju creva;
• hronični zatvor;
• trudnoća;
• gojaznost;
• dugotrajno sedenje;
• smanjena fizička aktivnost;
• ishrana siromašna vlaknima;
• hronična dijareja;
• bolesti jetre sa povišenim pritiskom u venskom sistemu;
• zapaljenske bolesti creva;
• moguća genetska predispozicija.

Ovi faktori dovode do povećanog pritiska na hemoroidalne krvne sudove, slabljenja vezivnog tkiva i pomeranja normalnih analnih jastučića.

Kako nastaju hemoroidi? Glavne teorije

U savremenoj medicini postoje tri glavne teorije koje objašnjavaju nastanak hemoroidalne bolesti.

Teorija proširenih vena

Prema ovoj teoriji, hemoroidi nastaju zbog abnormalnog proširenja i zastoja krvi u venama unutrašnjeg rektalnog venskog pleksusa.

Teorija vaskularne hiperplazije

Ova teorija smatra da hemoroidi nastaju kao posledica promena u vaskularnom tkivu analnog kanala, odnosno u strukturi poznatoj kao corpus cavernosum recti.

Teorija klizne analne sluznice

Prema ovoj teoriji, hemoroidi nastaju zbog slabljenja vezivnog tkiva koje drži analne jastučiće na mestu. Kada to tkivo oslabi, jastučići se pomeraju nadole i mogu prolabirati, odnosno ispadati iz analnog kanala.

Faktori rizika za hemoroidalnu bolest

Faktori rizika su posebno važni jer se na mnoge od njih može uticati promenom životnih navika.

Najčešći faktori rizika su:

• zatvor;
• naprezanje tokom stolice;
• dugotrajno sedenje na toaletu;
• gojaznost;
• trudnoća;
• sedentarni način života;
• smanjen unos vlakana;
• nedovoljan unos tečnosti;
• hronični proliv;
• inflamatorne bolesti creva;
• dugotrajno sedenje na poslu;
• fizički napor i podizanje tereta.

Iako se hemoroidalna bolest češće povezuje sa starijim životnim dobom, ona se može javiti u bilo kom uzrastu.

Simptomi hemoroidalne bolesti

Simptomi zavise od toga da li su hemoroidi unutrašnji ili spoljašnji, kao i od stadijuma bolesti.

Krvarenje

Krvarenje je najčešći simptom hemoroidalne bolesti. Obično je bezbolno i javlja se kao svetlocrvena krv na toalet papiru, u WC šolji ili na stolici.

U pojedinim slučajevima krvarenje može biti izraženije i dovesti do malokrvnosti, odnosno anemije.

Bol

Unutrašnji hemoroidi najčešće ne bole, osim ako dođe do njihovog uklještenja. Spoljašnji hemoroidi mogu biti veoma bolni, naročito ako dođe do tromboze, odnosno stvaranja krvnog ugruška.

Svrab i peckanje

Svrab i peckanje nastaju zbog iritacije kože oko anusa. Često su posledica pojačanog lučenja sluzi, vlaženja i nadražaja kože.

Ispadanje hemoroida

Kod uznapredovalih unutrašnjih hemoroida može doći do prolapsa, odnosno ispadanja hemoroida kroz analni otvor.

U početku se hemoroidi vraćaju spontano, dok u kasnijim stadijumima pacijent mora da ih vraća rukom ili se uopšte ne mogu vratiti.

Osećaj pritiska i nepotpunog pražnjenja

Uvećani unutrašnji hemoroidi mogu izazvati osećaj punoće, pritiska ili utisak da creva nisu potpuno ispražnjena.

Poremećaj pražnjenja creva

Hemoroidi se najčešće povezuju sa zatvorom, ali se simptomi mogu pogoršavati i kod dugotrajne dijareje.

Dijagnoza hemoroidalne bolesti

Dijagnoza se najčešće postavlja na osnovu razgovora sa pacijentom, simptoma i anorektalnog pregleda.

Lekar može preporučiti dodatne preglede ukoliko postoji krvarenje, naročito ako je pacijent stariji, ima anemiju, promene u pražnjenju creva ili druge simptome koji zahtevaju isključivanje ozbiljnijih bolesti.

U nekim slučajevima može biti potrebna anoskopija, rektoskopija ili kolonoskopija.

Stadijumi hemoroidalne bolesti

Unutrašnji hemoroidi se najčešće klasifikuju u četiri stadijuma prema stepenu prolapsa.

Hemoroidi prvog stepena

Prvi stadijum je početna faza bolesti. Hemoroidalni čvorići su blago uvećani, ali se nalaze unutar analnog kanala i ne ispadaju napolje.

Najčešći simptom je pojava svetlocrvene krvi nakon pražnjenja creva. Hemoroidi se ne mogu videti golim okom niti napipati spolja.

Lečenje je najčešće konzervativno.

Hemoroidi drugog stepena

Kod drugog stadijuma hemoroidi ispadaju tokom naprezanja, ali se nakon pražnjenja spontano vraćaju unutra.

Pacijenti mogu imati osećaj neprijatnosti, svraba, vlaženja i utisak da je nešto „ispalo“ kroz analni otvor.

Hemoroidi trećeg stepena

Kod trećeg stadijuma hemoroidi ispadaju tokom pražnjenja creva, ali se ne vraćaju sami. Pacijent mora ručno da ih vrati.

U ovom stadijumu krvarenje može biti izraženije, a bol i nelagodnost značajno utiču na kvalitet života. Konzervativno lečenje može pomoći u smanjenju simptoma, ali se često razmatraju i manje invazivne procedure.

Hemoroidi četvrtog stepena

Četvrti stadijum je najteži oblik bolesti. Hemoroidi su stalno napolju i ne mogu se vratiti u analni kanal.

Bol može biti konstantan i intenzivan, a postoji rizik od tromboze, infekcije i drugih komplikacija. U ovom stadijumu je najčešće potrebno hirurško lečenje.

Neoperativno lečenje hemoroida

Lečenje hemoroidalne bolesti najpre počinje promenom životnih navika, posebno regulisanjem stolice i smanjenjem naprezanja.

Ishrana bogata vlaknima

Pacijentima se savetuje povećan unos vlakana kroz ishranu ili, po potrebi, kroz dodatke ishrani. Cilj je unos od najmanje 25 do 30 grama vlakana dnevno.

Dobri izvori vlakana su:

• povrće;
• voće;
• integralne žitarice;
• mahunarke;
• semenke;
• ovsene pahuljice.

Dovoljan unos tečnosti

Vlakna imaju najbolji efekat kada se unosi dovoljno tečnosti. Nedovoljan unos vode može pogoršati zatvor i dodatno povećati naprezanje pri stolici.

Izbegavanje dugog sedenja na toaletu

Preporučuje se da se izbegava dugotrajno sedenje na WC šolji. Pražnjenje creva ne bi trebalo da traje duže od 10 do 15 minuta.

Redovna fizička aktivnost

Kretanje pomaže boljoj funkciji creva, smanjuje rizik od zatvora i pozitivno utiče na vensku cirkulaciju.

Lokalna terapija za hemoroide

Lokalna terapija može ublažiti simptome, naročito bol, svrab i peckanje. Najčešće se koriste:

• kreme;
• masti;
• supozitorije;
• pene;
• preparati sa lokalnim anesteticima;
• preparati sa protivupalnim sastojcima;
• emolijensi;
• antiseptici.

Ova terapija može doneti kratkoročno olakšanje, ali ne rešava uvek osnovni mehanički problem kod uznapredovalih hemoroida.

Flebotonici i venotonici u lečenju hemoroidalne bolesti

Flebotonici, odnosno venotonici, predstavljaju grupu lekovitih supstanci koje deluju na venski sistem. Njihov cilj je da poboljšaju tonus vena, smanje propustljivost kapilara i poboljšaju mikrocirkulaciju.

Najčešće korišćeni predstavnici su:

• diosmin;
• hesperidin;
• trokserutin;
• kalcijum dobesilat;
• određeni biljni ekstrakti.

Kako deluju flebotonici?

Kod hemoroidalne bolesti dolazi do širenja hemoroidalnih krvnih sudova, zapaljenja i povećane propustljivosti kapilara.

Flebotonici mogu delovati kroz:

• povećanje venskog tonusa;
• smanjenje kapilarne propustljivosti;
• protivupalni efekat;
• poboljšanje limfne drenaže;
• stabilizaciju endotela krvnih sudova.

Uticaj flebotonika na simptome

Otok

Smanjenjem kapilarne propustljivosti i poboljšanjem limfne drenaže može doći do smanjenja otoka.

Bol

Protivupalni efekat i smanjenje venskog pritiska mogu doprineti ublažavanju bola, naročito u akutnoj fazi bolesti.

Krvarenje

Stabilizacijom kapilara i smanjenjem njihove osetljivosti može se smanjiti krvarenje.

Svrab i nelagodnost

Smanjenje zapaljenja i otoka može ublažiti svrab, peckanje i osećaj nelagodnosti.

Zašto je praktičnost terapije važna?

Hemoroidalna bolest je čest, ali i dalje nedovoljno otvoreno diskutovan zdravstveni problem. Mnogi pacijenti osećaju nelagodu, stid i odlažu pregled.

Zbog toga uspešnost terapije ne zavisi samo od njenog medicinskog efekta, već i od jednostavnosti primene. Terapija koja je jasna, praktična i laka za korišćenje povećava verovatnoću da će je pacijent pravilno i redovno primenjivati.

Nehirurške procedure za lečenje hemoroida

Kod početnih i umerenih stadijuma hemoroidalne bolesti mogu se primeniti manje invazivne procedure.

Sklerozacija hemoroida

Sklerozacija je metoda u kojoj se u hemoroid ubrizgava sklerozantno sredstvo. Ono izaziva kontrolisanu reakciju, fibrozu i smanjenje hemoroida.

Procedura je kratka, uglavnom bezbolna i obavlja se ambulantno. Pacijent nakon tretmana najčešće odmah ide kući.

Gumeni prstenovi

Postavljanje gumenih prstenova, odnosno Barronova ligatura, podrazumeva postavljanje male elastične gumice na bazu hemoroida.

Time se prekida dotok krvi u hemoroid, nakon čega on postepeno odumire i otpada.

Operativno lečenje hemoroida

Hirurško lečenje je rezervisano za pacijente sa težim oblicima bolesti, posebno kod III i IV stadijuma, kao i kod osoba koje ne reaguju na konzervativne i manje invazivne metode.

Izbor procedure zavisi od stadijuma bolesti, simptoma, opšteg stanja pacijenta i procene koloproktologa.

Posebno je važno pravilno odabrati pacijente i poštovati postoperativna uputstva kako bi se smanjio rizik od komplikacija i ponovne pojave bolesti.

Kada se treba javiti lekaru?

Lekaru se treba javiti ako se pojave:

• krvarenje iz anusa;
• jak bol;
• iznenadna bolna kvržica pored anusa;
• simptomi koji traju duže od nekoliko dana;
• ponavljano krvarenje;
• anemija;
• promena ritma pražnjenja creva;
• neobjašnjiv gubitak telesne mase.

Iako su hemoroidi čest i uglavnom benigni problem, krvarenje iz završnog dela creva nikada ne treba automatski pripisati hemoroidima bez lekarskog pregleda.

Zaključak

Hemoroidalna bolest je čest zdravstveni problem koji može značajno uticati na kvalitet života. Najčešći simptomi su krvarenje, bol, svrab, peckanje, osećaj pritiska i ispadanje hemoroida.

Lečenje zavisi od stadijuma bolesti i težine simptoma. U početnim fazama najvažnije su promene životnih navika, regulisanje stolice, lokalna terapija i, po potrebi, venotonici. Kod uznapredovalih oblika mogu biti potrebne manje invazivne procedure ili hirurško lečenje.

Pravovremeni pregled je važan, jer omogućava tačnu dijagnozu, isključivanje drugih uzroka krvarenja i izbor najbolje terapije za svakog pacijenta.

Reference

1. Margetis N. Pathophysiology of Internal Hemorrhoids. Ann Gastroenterol. 2019;32:264.
2. Pata F, Sgró A, Ferrara F, Vigorita V, Gallo G, Pellino G. Anatomy, Physiology and Pathophysiology of Haemorrhoids. Rev Recent Clin Trials. 2021;16:75–80.
3. Lohsiriwat V. Hemorrhoids: From Basic Pathophysiology to Clinical Management. World J Gastroenterol. 2012;18:2009.
4. Jacobs D. Clinical Practice. Hemorrhoids. N Engl J Med. 2014;371:944–951.
5. Qureshi WA. Office Management of Hemorrhoids. Am J Gastroenterol. 2018;113:795–798.
6. Lohsiriwat V. Treatment of Hemorrhoids: A Coloproctologist’s View. World J Gastroenterol. 2015;21:9245–9252.
7. Wang K, Zhang Y, Ma X, Ge X, Deng Y. Identification of the MicroRNA Alterations in Extracellular Vesicles Derived from Human Haemorrhoids. Exp Physiol. 2023;108:752–761.
8. Esmaeilnia Shirvani A, Pakdaman K, Maleki Z, et al. Worldwide prevalence of haemorrhoids: a systematic review and meta-analysis. Annals of Medicine. 2026;58(1).
9. Sandler RS, Peery AF. Rethinking what we know about hemorrhoids. Clin Gastroenterol Hepatol. 2019;17(1):8–15.
10. Ganz RA. The evaluation and treatment of hemorrhoids: a guide for the gastroenterologist. Clin Gastroenterol Hepatol. 2013;11(6):593–603.
11. Mott T, Latimer K, Edwards C. Hemorrhoids: diagnosis and treatment options. Am Fam Physician. 2018;97(3):172–179.
12. Perera N, et al. Phlebotonics for haemorrhoids. Cochrane Database Syst Rev. 2012.
13. Alonso-Coello P, et al. Meta-analysis of flavonoids for the treatment of haemorrhoids. Br J Surg. 2006.
14. Kecmanović D, et al. Efekti venotonične terapije u lečenju hemoroidalne bolesti.
15. Riss S, et al. The prevalence of hemorrhoids in adults. Int J Colorectal Dis.